DeFi Çarkları: Sade ve Pratik Bir Yaklaşım

DeFi’ye yeni başlayacak okuyucuların ne yapacaklarına göre kategorilere ayrılmış, en güncel ve en çok işlem gören platformların işlevlerini basit bir dille anlatmaya çalışacağım. Kısa bir rehber olmasını hedefliyorum. Yazının sonunda da dikkat etmeniz gereken önemli noktaları vurgulayacağım.

Pratikte bilmemiz gereken en önemli şey, DeFi kelimesinin birçok merkeziyetsiz finans uygulamasını içermesidir. DeFi, çeşitli teşvik sistemlerini barındırır; bunlar arasında blok ödülleri, staking gelirleri, geliştirici primleri, işlem ücretleri, varlıkların token’laştırılması ve DAO (merkeziyetsiz otonom organizasyon) projelerinin token’lerine ulaşım gibi fırsatlar yer alır. Endişelenmeyin; bu karmaşık bir mesele değil, sadece bir blockchain ağıyla akıllı sözleşmeler aracılığıyla etkileşime geçiyorsunuz ve bu teşvikleri topluyorsunuz.

DeFi’nın 4 Temel Çarkı

1. Tokenizasyon (Tokenlaşma): Sentetik Bitcoin’ler, stablecoin’ler ve portföy yönetimi ile zincir dışındaki dijital varlıkları yönetme kapasitemiz artıyor.
2. Borsalar: Merkeziyetsiz borsalar (DEX), likidite durumunu güçlendiren ve manipülasyonları önlemeye yardımcı olan otomatik piyasa yapıcı (Automated Market Maker) algoritmaları ile çalışır.
3. Borç Alma-Verme: Kaldıraçlı işlemler yoluyla borç alıp verme işlemleri yapılır.
4. DAO (Merkeziyetsiz Otonom Organizasyonlar): Yatırımcıların projelerin geleceği, ödül dağıtımları gibi kritik konularda karar alma yetkisine sahip olduğu, şeffaf platformlardır.

İlk Adım: Dijital Cüzdanlar

DeFi platformlarına giriş için ilk adım, bir cüzdan seçmektir. DeFi platformlarına erişim anahtarınız kripto para cüzdanlarınızdır. Bu cüzdanlar aracılığıyla çeşitli platformlara çevrimiçi bağlanabilir, para yatırabilir ve çekebilirsiniz. Avantajınız, gizli anahtarınıza sahip olmanızdır. Eğer kripto para adresinizin gizli anahtarı sizdeyse, sorumluluk tamamen size aittir. Ethereum platformundaki işlemler için işlem ücreti (Gas) ödemeniz gerektiğinden, çoğu cüzdana bir miktar Ether koymanız faydalıdır.

Metamask: Dünya genelinde bir milyondan fazla kullanıcısı ile Metamask, DeFi ekosisteminin en popüler cüzdanıdır. Neredeyse tüm platformlara Metamask aracılığıyla bağlanabilirsiniz. Tarayıcı eklentileri sayesinde bilgisayar üzerinden kolayca işlem yapabilirsiniz. IOS ve Android için mobil versiyonları da mevcuttur. Metamask üzerinden Ether’lerinizi, ERC-20 ve ERC-721 token’larınızı rahatlıkla yönetebilirsiniz.

Coinbase Wallet: Coinbase merkezi bir borsa olmakla birlikte, Coinbase Wallet uygulaması üzerinden özel anahtarlarınıza sahip olursunuz. Mobil uygulama içindeki tarayıcı aracılığıyla, yatak odanızdan DAO Maker gibi DeFi platformlarına bağlanıp işlem yapabilirsiniz.

Argent: Çok basit ve kullanıcı dostu, yalnızca mobil platformlarda mevcut bir cüzdan uygulamasıdır. Bu cüzdanın dikkat çekici bir özelliği, işlemlerde gas ücreti ödemeden intermediate işlem yapabilmenizdir. Ancak swap işlemlerinde ücret alınmaktadır.

Dharma: Kullanım kolaylığı ve gelişmiş özellikleriyle dikkat çeken bir borç alma-verme cüzdanıdır. Bu cüzdan otomatik olarak DAI ve USDC’lerinizi borç vererek size getiriler sağlar. Ayrıca, fee ödemeden uniswap varlıklarını alıp satabilirsiniz.

WalletConnect: Birçok mobil cüzdanı masaüstü uygulamalara QR kod ile bağlayan pratik bir protokoldür. 20’den fazla cüzdanı desteklemektedir. Çok işlevsel bu protokolü de cüzdanlar arasında belirtmek istedim. Yeni tüm cüzdan uygulamaları için bir köprü görevi görmektedir.

Ayrıca Brave tarayıcısının cüzdanı, meta-transaction özelliğine sahip tarayıcı cüzdanı Burner, donanım cüzdanlara entegre olabilen MyEtherWallet, MyCrypto, Trust Wallet, InstaDapp, Gnosis Safe gibi başka cüzdan ve dijital varlık yönetim araçları da mevcuttur.

Varlıklara Sabitlenmiş Token Seçenekleri (Stablecoinler, Sentetik Bitcoin vb.)

Kripto paraların dalgalı fiyatlarına karşı korunmak isteyen yatırımcılar için stablecoin ürünleri önemli seçenekler sunar. DeFi dünyasında 1:1 oranında Dolar’a sabitlenmiş kripto paralara örnek olarak DAI, USDC, USDT, TUSD, BUSD, sUSD ve PAX verilebilir. 1:1 BTC değeri olan sentetik Bitcoin’ler ise renBTC, wBTC, sBTC’dir. 1:1 Euro’ya sabitlenen A-EUR, 1:1 Ethereum dışındaki diğer kripto paralara dayanan pTokens da bulunmaktadır.

(DEX) Merkezi Olmayan Borsalar

DeFi dünyasında en tanınmış bileşenlerden biri olan DEX’ler, 2015 yılına kadar uzanan bir geçmişe sahiptir. DEX’in temelleri BitShares tarafından atılsa da, Ethereum platformunun sonrası sonrası entegre olması nedeniyle, Ethereum uygulamaları üzerinde yoğunlaşacağız. DEX’lerin karşı taraf risklerini tamamen ortadan kaldırmadığını bilmek önemlidir. Merkezi borsalarda bu risk, borsanın fonları saklama, güvenlik ve teknik sorunlar gibi faktörlere bağlıdır fakat DEX’lerde bu risk, kodlardaki güvenlik açıklarıyla ilişkilidir. DEX’ler, fonlarınızı aracı bir kurum olmadan yönetmenize imkân tanıyan (non-custodial) özelliklere sahiptir. Örneğin, IDEX ve Loopring gibi bazı eski tip alıcı-satıcı emir defterleri modeli ile çalışırken, çoğu DEX, otomatik piyasa yapıcı algoritmaları (AMM) ile işlevsellik kazanır. Bu algoritmalar, likiditeyi artırmanın yanı sıra, manipülasyonlara da karşı önlemler sunar.

1inch.exchange: Bu borsa bir exchange aggregator rolündedir ve birçok DEX’e tek bir arayüzden erişim sağlamaktadır. Cüzdanınızı bağlayarak Uniswap, Balancer, Bancor gibi platformlarda istediğiniz takasları yapabilirsiniz.

Balancer: Metamask, Portis ve WalletConnect ile bağlanarak ERC-20 token’ları takas edebilir ve akıllı likidite havuzlarına fon yatırarak gelir elde edebilirsiniz. Pratik bir portföy yönetimi aracı olarak kullanabilirsiniz.

Uniswap: Bu dönemlerde ismi sıkça anılan Uniswap, V2 versiyonuyla hem popüler token’ları takas edebilir hem de likidite havuzlarına fon yatırarak gelir elde edebilirsiniz.

Curve: Özellikle stablecoin’ler ve sentetik Bitcoin’ler arasında yüksek likidite sağlayan önemli DeFi platformlarından biridir. DeFi’un birçok platformla bağlantılı olması, bu platformların token’larını kazanma şansınızı artırır. İşbirlikleri zamanla artacaktır.

Ayrıca, merkezi borsalarda yaygın olan sürekli vadeli sözleşme (perpetual futures) ürünleri sunan DeFi platformları da mevcuttur; bunlardan biri dYdX platformunda 10x kaldıraçlı BTCUSD future, diğeri ise MCDEX platformunda 10x kaldıraçlı ETHUSD süresiz sözleşmelerdir.

Yenilere önerim; zapper.fi, 1inch.exchange ve instadapp gibi platformlar. Bu platformlar, DeFi sisteminin, havuzlarının ve yield farming imkanlarının hepsini tek bir arayüzden görebilmenize olanak sağlıyor.

Borç Alma-Verme Platformları

Son günlerde birçok governance token ismi duymuş olmalısınız, özellikle Compound ile başlayan çılgınlık, Yearn.finance (YFI) ile zirve yaptı. Compound, yönetim süreçlerinin ağın paydaşları tarafından belirlendiği bir proje olup, borç alma-verme fonksiyonuna sahiptir. Bu platformlar, elinizdeki kripto paraları teminat göstererek, belirli bir faizle borç almanıza veya borç alanlara likidite sağlayarak faiz geliri elde etmenize olanak tanır.

Bu platformlarda APY ve APR terimleri sıkça karşınıza çıkacak. Kısaca, bunları açıklayalım.
APY (Yıllık Yüzde Getiri): Bir yılda elde edeceğiniz bileşik faiz getirisi oranını temsil eder. Yüksek APY, avantajlıdır ama DeFi varlık yönetim platformlarında APY (d), APY (w), APY (m) yani günlük, haftalık ve aylık olarak da gösterilebilir. APY’nin hatırlanacak kısa bir kısaltması ise, Amount Paid to You yani “size ödenecek miktar” ifadesidir. APY hesaplamaları, aylık faizle biriken rakamları ifade eder.
APR (Yıllık Faiz Oranı): Yıllık nominal basit faiz oranını anlatır. Yıllık ödemeniz gereken faiz ve diğer masraflarınızı ifade eder; genellikle konut kredisi, taşıt kredisi ve öğrenci kredisi gibi alanlarda karşınıza çıkar.

Kısacası, yüksek APY avantaj sağlarken, yüksek APR çoğunlukla dezavantajlıdır. Düşük APY kötü, düşük APR ise avantajlıdır.

Compound: Cüzdanınızı bağlayın; eğer Ether veya token (WBTC, Tether, USDC, DAI, BAT ve 0x) bulunduruyorsanız, teminatınızın %75’i kadar borç alabilirsiniz. Getirilerinizi cToken’lar üzerinden alacaksınız ve bu cToken’lar ağa katılanlar tarafından oylanan güncel oranlara göre değişir. Teminatınızın değerinde bir düşüş olması, likidite riski ile karşılaşmanıza neden olabilir. Bu durumları göz önünde bulundurmanız önemlidir.

Aave: DAI, USDC, TUSD, USDT, sUSD, Binance USD, Ethereum ve daha birçok token ile borç alma ve verme işlemleri yapabilirsiniz. Bu platform, daha düşük teminatlarla borç alma ve opsiyonel faiz oranları sunarak diğer platformlardan farklıdır. Ayrıca, Aave platformunda teminatsız flash loan (anlık borç alma) imkânı da mevcuttur. Bu özellik, genellikle kodlama bilgisi olan kullanıcılar tarafından kullanılır ve çok sayıda işlemi tek işlem içinde gerçekleştirmenizi sağlar.

Diğer tüm borç alma ve verme platformlarını loanscan.io adresinden inceleyebilirsiniz.

Sonuç olarak, DeFi’den korkmayın; birçok İngilizce terim var ama sadeleştirerek sistemin aslında daha anlaşılır olduğunu göreceksiniz. Cüzdanlarınızı kurun, platformlara bağlanın ve işlem yapmayı öğrenmeye çalışın. Dikkatli baktığınızda, her şeyin ne kadar basit olduğunu anlayacaksınız. Ana kaynağınız defiprime.com olsun; bu şekilde gruplandırılmış platformlar size DeFi’un ne anlama geldiğini gösterecektir. Görsel olarak DeFi çarklarını da sunmayı mümkün kıldım; amacım, DeFi’un birkaç uygulamadan ibaret olmadığını, aksine birçok uygulamanın birbirleriyle etkileşim içinde çalıştığını vurgulamaktır.

Son olarak, özellikle teşvik verilen governance tokenların teşvik sürelerini ve Compound gibi ağın paydaşları tarafından yönetilen projelerin yeni oylamaları ve kurallarını takip etmenizi öneririm. Bazı platform ve cüzdanları kullanarak düşük komisyon ödemek için araştırma yapmayı unutmayın. Likidite havuzlarının durumunu düzenli olarak kontrol edin; para girişinin mi yoksa çıkışının mı yaşandığını sorgulayın. Büyük meblağlar yatırmaktan kaçının, çünkü akıllı sözleşmeler bazı güvenlik sorunları yaşayabilir. Akıllı sözleşmeler, insan hatalarında kaynaklanan kodlardan oluşabilir; dolayısıyla, denetim sürecine tabi tutulmuş olsalar bile, riskin tamamen ortadan kaybolmadığını unutmayın. Projelerin denetim süreçlerini dikkatlice inceleyin. En son YAM Finance’daki hatanın ders niteliği taşıdığını ve geri dönülmez kayıplara yol açtığını belirtmekte fayda var.
Bilgi güçtür ve kazanç sağlamanıza yardımcı olur; bu yüzden, hazır bilgileri almak yerine, kendi bilgi derinliğinizi artırmaya çalışın.