Bitcoin Arzı Neden 21 Milyon ile Sınırlı? 21. Milyonuncu Bitcoin Çıkarılabilir mi?

Bu rehberde Bitcoin arzının ne olduğu ve neden 21 milyon ile sınırlandığı hakkında bilgi vereceğiz. Kripto para dünyasına aşina olan herkes, “21 Milyon” sınırını mutlaka duymuştur; bu duruma bağlı olarak pek çok soru kafalarda yer edinebiliyor. İlk akla gelen soru ise “Neden 21 Milyondan Fazla Bitcoin Üretilmeyecek?” şeklindedir. Bu yazıda bu sorunun yanıtını bulmaya çalışacağız.

Öncelikle toplam arz kavramını açıklayalım.

Toplam Arz Nedir?

Toplam arz, mevcut olan ve dolaşımda bulunan veya çeşitli nedenlerle kilitlenmiş olan coin ya da token sayısını ifade eder. Yakılan veya yok edilen kripto paraların toplamı düşüldüğünde elde edilen rakam, toplam arzı oluşturur. Dolayısıyla toplam arz, hem aktif olarak dolaşımda bulunan miktarı hem de henüz piyasaya sürülmemiş olan kripto paraları kapsar. Örneğin, genellikle özel satışlar veya İlk Para Arzı (ICO) sürecinde belirli bir süre bekletilen kripto paralar buna dahildir. Nihayetinde, yakılan kripto paralar toplam arzın dışında tutulur. Toplam Bitcoin arzı da çıkarılacak toplam Bitcoin sayısını belirtmektedir.

Toplam Arz ve Dolaşımdaki Arz

Toplam arzın aksine, dolaşımdaki arz, şu anda piyasada işlem gören ve halka açık bir şekilde alınıp satılabilen tüm kripto paraları belirtir. Dolaşımdaki arz, söz konusu paraların kullanıcılar tarafından sahiplenilen kısmını ifade eder ve bu nedenle kilitli olan veya ayrı tutulan paraları içermez. Bir kripto para biriminin piyasa değeri genellikle sadece dolaşımdaki arza dayalı olarak hesaplandığı için, piyasalardaki fiyat değişiklikleri kilitli arzdan doğrudan etkilenmez.

Toplam Arz ve Maksimum Arz

Toplam arz, çıkarılmış olan tüm kripto paraları, yakılanları da kapsarken; maksimum arz, gelecekte üretilecek olan tüm kripto paraları ifade eder. Toplam arz ile maksimum arz birbirinden farklıdır; maksimum arz, henüz çıkarılmamış olan ve toplam arzın dışında kalacak olan gelecekteki kripto paraları da kapsar.

Kripto ekonomi açısından bakıldığında, birçok kripto paranın doğal kıtlığı, değerli olmalarının nedenidir. Örneğin, madenciler yeni bir blok oluşturduğunda (ve ağın diğer üyeleri tarafından onaylandığında) Bitcoin ve diğer madencilik paraları üretilir. Ancak madencilik yapabilen çoğu kripto para biriminin belirli bir sınırlı sayıda üretilebileceği maksimum arzları vardır. Bu yüzden, yeni kripto paraların sürekli olarak üretimi mümkün değildir. Maksimum arz, genellikle ilk oluşum bloğunun oluşturulması esnasında belirlenir.

Bitcoin Arzı Denildiğinde 21 Milyon İfadesi Ne Anlama Geliyor?

Bu konu kafanızı karıştırabilir; çünkü belirtmek gerekir ki 21 milyon Bitcoin, toplam arzı temsil etmemektedir. Gerçekte, dünyada 21 milyon Bitcoin’in üretilmesi mümkün değildir. Bunun nedenini anlamak için GitHub’daki resmi hale gelmiş repolardaki amounts.h dosyasındaki bir yoruma bakmak gerekiyor:

“Bu sabit, toplam para arzı değildir; Bitcoin mevcutta birçok sebepten ötürü 21,000,000 BTC’den az olmalıdır. Daha çok bir kontrol mekanizması olarak kullanılır.”

Buna göre;

“Bu sabit değer toplam Bitcoin arzı değildir. Daha çok çeşitli sebeplerden dolayı Bitcoin’in 21 milyondan az olması gerektiğini kontrol eden bir mekanizma olarak kullanılmaktadır.”

Peki, kaynak koddaki bu ifade neden 21 milyon toplam arzı temsil etmiyor ve bu sınır nereden geliyor? Tüm bu soruların yanıtlarını biraz daha derinlemesine inceleyelim.

İlk olarak blok ödülünün (block reward) nasıl çalıştığı ve sınırları hakkında bilgi vermek gerekiyor.

Bitcoin Arzı, Blok Ödülü ve Sınır

Bitcoin ilk piyasaya sürüldüğünde, bir blok bulan madenci 50 BTC ödül alıyordu. Bu nedenle Genesis Bloğu’nda (ilk bulunan blok) yer alan ilk işlem, blok yaratıcısı olan Satoshi Nakamoto’ya verilen 50 BTC’dir. Bu ödül, zamanla yarılanacak şekilde programlanmış bir algoritma ile hesaplanmıştır. Her 210,000 blokta ödül miktarı yarıya düşer ve süreç bu şekilde devam eder. Yani, ödül miktarını kontrol eden bir kişi yoktur; bu tamamen otomatik bir süreçtir. Şu anda blok ödülü 12.5 BTC’dir.

Bitcoin ağının optimal stabilite için blok onayı süresi 10 dakikadır ve zorluk derecesi sürekli olarak bu hedefe göre ayarlanır. Bu durum, 210,000 bloğun onaylanması için geçen sürenin yaklaşık 4 yıl olduğu anlamına gelir. Örneğin, 2012 yılında blok ödülü 25 BTC’ye, 2016 yılında ise 12.5 BTC’ye düştü; 2020 yılında ise (muhtemelen Mayıs ayında) 6.25 BTC’ye düşmesi bekleniyor.

Blok ödülünü farklı bir açıdan ele alacak olursak, 2019’dan 2012’nin sonuna kadar her 10 dakikada 50 yeni BTC üretiliyordu. 2013’ten 2016’ya kadar ise bu rakam 25 BTC’ye düşmüştü. Şu anki değer olan 12.5 BTC, her 10 dakikada bir üretilir ve bu süreç her 4 yılda bir azalacaktır.

Şimdi matematiksel olarak ikiye bölünme durumunu belirtelim. Yukarıda bahsettiğimiz durumu şöyle ifade edebiliriz:

Bu formül, 10,500,000 + 5,250,000 + 2,625,000 + 1,312,500 + … şeklinde bir toplama işlemi ile devam etmektedir. Yani 50 BTC üzerinden ödüllendirilen 210,000 blok + 25 BTC üzerinden ödüllendirilen 210,000 blok ve bu şekilde devam eden toplamlar. Grafiksel gösterimle daha net anlaşılabilir:

21 Milyonuncu Bitcoin’in Üretilmesi Mümkün Değil!

Görüldüğü üzere, bu toplam 21 milyona çok yakın olmasına rağmen asla 21 milyona ulaşamamaktadır. Dolayısıyla bu limit noktası 21 milyon olarak belirlenebilir. Bu nedenle, 21 milyonuncu Bitcoin dahil olmak üzere 21 milyondan fazla Bitcoin üretmek teorik olarak mümkün değildir.

Buna ek olarak, kodda yer alan “Bu sabit değer toplam Bitcoin arzı değildir” ifadesi de buradan kaynaklanmaktadır.

Peki, ilk blok ödülünün miktarını kim belirledi? Bu Satoshi Nakamoto tarafından yapılan bir tercihtir. İlk bulunan blok için belirlenen ödül 50 BTC’ydi ve sonraki 209,999 blok da bu rakam üzerinden hesaplandı. 50 sayısında özel bir anlam aramak gereksizdir; Nakamoto, isterseniz ilk ödülü 100 BTC yaparak 21 milyon sınırını 42 milyona çıkarabilirdi, ama bunu tercih etmedi.

Buradan çıkarılacak sonuç, Bitcoin’in tamamen çıkarılıp bitirilmesinin mümkün olmadığıdır; çünkü Bitcoin, tükenecek bir mal değildir.

Azalan Blok Ödülü Madenciliğin Sonunu Getirir mi?

Bu noktada “Eğer gelecekte blok ödülü azalacaksa, kim madencilik yapsın ki? Eğer blok ödülü madencilik masraflarını karşılamıyorsa, işlemleri onaylayan kimse kalmayacaktır. Bu da Bitcoin’in sona ermesi demektir.” gibi bir çıkarımda bulunabilirsiniz. Ancak burada göz önünde bulundurulması gereken bir şey var: madencilere ödenen işlem harcı (transaction fee).

İşlem harcı, bloğu onaylayan madencinin, blokta yer alan kullanıcılardan aldığı komisyondur. Bu, hangi işlemlerin önce işleneceğine dair bir öncelik sıralaması yapmaya da olanak tanır. Eğer işlem için yüksek bir harç ödenirse, bu işlem öncelik kazanır ve hızlıca işleme alınır. Dolayısıyla madencilerin iş yapmayı bırakması gerekmez. Harçların artması beklenebilir; günümüzde ortalama harç işlem başına yaklaşık 0.64 dolardır ve bu değer sürekli değişim gösterir. Özellikle ağ yoğunken bu rakamlar yükselebilir.